ﻭﺑﻼﮒ ﺭﺳﻤﯽ م.ا (مِه)

درباره وبلاگ

بایگانی

دسته‌بندی

فهرست

‌پیوست

نویسندگان

ابر برچسب‌ها

لینک‌های روزانه

آمار وبلاگ



Admin Logo
themebox Logo
google-site-verification: google91dcd585aebc87c6.html


نویسنده :م. ا (مِه)
تاریخ:جمعه 4 مرداد 1398-12:17 ب.ظ

واقع‌گرایی (۲۵)

 
 • محمد زکریای رازی:

لعمری، ما أدری، وقد آذن البلى /  بعاجل ترحال، إلى أین ترحالی؟ 
وأیـن محـل الروح بعد خروجـــــه / من الهیكل المنحل، والجسد البالی؟ 
رازی   

 محمد زکریای یحیی‌ آل رازی، زاده پنجم شهریور ۲۴۳ هجری خورشیدی،² ری قدیم، دانشمند نامی و بلندپایه ایرانی درحوزه‌های گوناگون دانش…؛ اندیشمندی که نزدیک به هفتصد سال، پیش از غربیان، آغازگر شیوۀ پژوهش‌ و بررسی بر پایه روش‌های‌ علمی، در ایران شد…

 پژوهش درباره شخصیت‌ها؛ گفتار، رفتار...، و این تحقیق در هر بابی که باشد، همواره و چنانچه به شیوه درست انجام گیرد، ناگزیر جوینده را به سوی بررسی و شناختِ انگیزه‌ها، زمینه‌ها، بستر و کنکاش در شرایط محیطی پیرامون وی رهنمون می‌دارد. زیرا اگرچه این بزرگان در اوج باشند، در صدر نشینند و یا از حیثی تعبیر به قله کوه‌ها شوند، باز باید دامنه‌هایی نیز باشند که قله‌ها بر آنها استوار گردند.
 مانایی اجتماعات به گونه شگفت‌آوری، بستگی به پیوند میان انسان‌ها دارد. اینکه برای این ماندگاری، تنها به بقای یک قوم و یا نژادی خاص بسنده کنیم، و اگرچه این قوم، شمارش بسیار باشد، باز هم و بی‌گمان، در آن هنگام که شرایط زیستی تغییر کند، آن اجتماع نیز از هم فروپاشد، زیرا همواره این تنوع ژنتیکیِ حاصل از پیوند میان اقوام است که خواهد توانست، آن اجتماع را به سوی سازگاری بَرد، و باز و دوباره باز جمعیت  آنرا افزون کند، استعدادهای نوین را به پیشکش دهد، به فعل آورد تا سبب پیشرفت گردند. ³
 و روی دیگر این سکه، محتوایی است که سرشتش به فراتر از شرایط و شخصیت‌ها اشاره دارد، علتی که هیچ‌‌گونه فاعلی را نمی‌پذیرد و گویی هیچ‌گاه رخ نداده است زیرا همیشه و همواره بوده است، و خواهد بود….

 در سال ۱۲۸ هجری خورشیدی، حکومتِ خودکامه امویان سرنگون شد (به یاری ایرانیان، ابومسلم خراسانی)، و دوران حکومت عباسیان فرارسید. عباسیان که می‌دیدند شرایط حاکم بر دوران، دیگر همانند گذشته‌ها نیست، پس به آرامی سیاست و شیوه حکمرانی خود را با وضع موجود، هماهنگ کردند. در این دوران، توانمندی و نفوذ ایرانیان از نظر نظامی، سیاسی و فرهنگی رو به فزونی گذاشت تا به آنجایی که در سال ۱۹۲ هجری خورشیدی، توانستند (بدست سردار ایرانی، طاهر)، پس از شکست دادن امینِ عباسی، مأمون را بر منصب خلافت نشانند. در زمان مأمون و سپس معتصم، شرایطی شبیه به دوره دوم قرون وسطی شکل گرفت، و مجالس گفتگو و مناظره در موضوع‌های گوناگون؛ مانند فلسفه، منطق، ادبیات و فقه برگزار شد...، در واقع  عباسیان از فرهنگ، دانش، سیاست، مدیریت و همچنین از توان نظامی دیگران، و به ویژه ایرانیان در راستای ماندگاری و حفظ حکومت خویش و دستیابی بر دارایی‌های آنها بهره‌ها بردند، ولی هیچ‌گاه نتوانستند از ضرورت رو به افزایش توان حکومت‌های تابع و به موازات آن، از روند کاهش چیرگی و استیلای خود بر سرزمین‌های دیگران جلوگیری کنند…
 با فرارسیدن سده سوم هجری خورشیدی، و روی کار آمدن حکومت نیمه‌مستقل طاهریان، دوران نوینی در تاریخ ایران آغاز شد! دورانی پرآشوب، همراه با دگرگونی‌ها و تحولاتی اساسی و اجتماعی، در زمینه‌های سیاسی، نظامی و کشورمداری، فرهنگ و اقتصاد... ←ص۲

ص ۲
 رازی، در پایانه‌های حکومت طاهریان چشم به جهان گشود، و زندگانی‌اش در دوران حکومت‌ استقلال‌طلب صفاریان و حکومت نیمه‌مستقل سامانیان، و همچنین حکومت مرکزی خلفای عباسی از 'معتز' تا 'مقتدر'، و بر بستر فرهنگی که در آن دوران شکل گرفته بود، از قشری جوشیده و نوین، برخاسته از اهالی دانش و در راهی که سراسر خواندن، پژوهش و نوشتن بود، سپری شد...
 وی در زادگاه خود، شهرری، مقدمات علوم (پزشکی، شیمی، فلسفه...) را آموخت و چون در رشته پزشکی سرآمد شد، آنگاه در ری و سپس در بغداد بترتیب مدیریت بیمارستان‌های ری و معتضدی را بردوش گرفت،⁴ و سپس دوباره به ری بازگشت...، در رشته شیمی نیز، در دو مقطع زمانی جدا از هم، تحصیل و پژوهش کرد...، در رشته فلسفه نیز مطالعه داشت ولی نگاهش به جهان، همانند فیلسوفان نبود... ⁵
  
 در واقع آنچه 'رازی' را از دیگر اندیشمندان پیش از آن زمان، جدا و متمایز می‌کرد، شیوه نگاه او به هر موضوع و روشِ شناختی بود که پیوسته آنرا بکار می‌بست، و چون این روش، بنیانی تجربی و علمی داشت، پس رازی، بیشتر، یک مرد علم بود…، و اگرچه در حوزه‌های غیرتجربی، کارها و فعالیت‌های کمابیشی داشت، ولی بطورکلی، آن دیدگاه‌ها و گاه نقدهایی که در برخی از حوزه‌ها نوشت، سنگ‌عیار و محکی بود که بر فضای دانش کلاسیک حاکم در آن دوران با نگاهی علمی می‌زد…،
در واقع علم، فرآیندی‌ است که دمادم در تغییر و دگرگونی‌ست. مطلق نیست، ایمان نیست، بلکه باوری‌ست در روند فرگشت. انبوهی از درست‌ها و نادرست‌ها...؛ درست‌هایی که سنگ‌بنای شکوفایی و پیشرفت می‌شوند، و نادرست‌هایی که به اندازه درست‌ها، در شکل‌گیری آن پیشرفت، سهیم هستند، و از اینروست که نظریه‌های علمی پیشین، کماکان زنده هستند و منسوخ نمی‌شوند…، و باز از اینروست که باید، فرهنگی را به مردمان آموخت تا علم را امری بازدارنده و سدی برابر با ایمان پاک و دین ناب ندانند، ردیه‌های غیرعلمی ندهند و بگذارند که علم، کار خویش را دنبال کند تا به مانند گذشته، منقطع نشود…! پس به علم مطلق و خداوند نزدیک شود تا اسباب پیشرفت و پیش‌تررفت فراهم گردد.


 • ابوالحسن خرقانی


_ مردادماه ۹۸، ㄠ
------------------------
 ¹.  در این سن، نمی‌دانم، نمایان شد فرسودگی (خردگی و پیری)، که بی‌درنگ به سفر (آخرت)، رهسپار به کجا؟
و جایِ روح کجاست، پس  از جدایی، از ساختاری حل‌شده، بدنی خسته؟] (؟)

 ².   ۲۴۳ یا ۲۳۲ ــ ۳۱۰ یا ۳۰۴ هجری خورشیدی، در ری
  بنابر آنچه گفته‌اند، رازی به علت خواندن و نوشتن زیاد، و کار با مواد شیمیایی، دچار بیماری چشم و درنهایت نابینایی شد و پس از چندی درگذشت، ولی گزارش‌هایی پراکنده و تأییدنشده نیز درباره علت‌های دیگر نابینایی و مرگ غیرطبیعی وی وجود دارد... [نیازمند پژوهش]

 ³.  شرایط زیستی، در تغییر، تنوع و جابجایی‌ست، و از اینرو وجودِ فقط یک نژاد، برای شکل‌گیری سازگاری کافی نخواهد بود، پس هیچیک از نژادها نیز به تنهایی کامل نیستند و لذا نژادهای موجود در هر مقطع زمانی نسبت به همدیگر برتری ندارند…. ر.ک. واژه‌نامه ۳، ژنتیک

 ⁴.  گفته‌اند که رازی، با مردم بیمار و تنگدست بسیار مهربان و دلسوز بود، و در درمان بیماران به انسان بودن آنان توجه داشت و نه به مواردی چون باور و قومیت…

 ⁵. رویهمرفته، بیش از ۲۰۰ (۱۱۳ تا ۲۷۰) اثر کوچک و بزرگ را، در زمینه‌های پزشکی، شیمی و فلسفه... از آنِ رازی می‌دانند که بسیاری از آنها، نیست و یا ناپدید شده‌اند و دلیل این مدعی، ذکر نام آن کتاب‌ها و ردیه‌هایی است که سایرین درباره آنها نوشته‌‌‌اند.
 از کتاب‌های مهم رازی که تعدادی از آنها، از سده دوازدهم میلادی به بعد در چندین نوبت به زبان لاتین و دیگر زبان‌ها برگردان شد، می‌توان به این نمونه‌ها اشاره کرد: حاوی ـ من لایحضر الطبیب ـ طب منصوری ـ جدری و حصبه ـ جامع ـ کامل ـ مدخل ـ سمع الکیان ـ الفاخر فی الطب ـ سرالاسرار ـ القوانین‌الطبیعه فی الحکمته‌الفلسفیه ـ رسایل فلسفیه ـ فی المده فی الزمان و فی الخلاء و الملاء و هی المکان ـ فی اثبات‌المعاد ـ المناظرات بین ابی حاتم‌الرازی و ابی‌بکرالرازی…
 در موضوع‌های:
 پزشکی: داروخانه‌ها و تجویز دارو و رژیم غذایی ـ کتاب راهنمای پزشکی برای عموم مردم همراه با تجربه‌های بالینی و نشانه‌های تشخیص (کتاب  من لایحضر الطبیب) ـ تمایز میان بیماری‌های سرخک و آبله، و تشخیص و روش‌های درمان و اپیدمی ـ نظریه هومورال و ایمنی ـ تشخیص بیماری‌های مسری ـ  بیماری مننژیت ـ بیماری‌های چشم ـ بیماری‌های کودکان ـ بیماری نقرس ـ بیماری سنگ کلیه و مثانه ـ بیماری‌‌های گوش ـ ‌بیماری‌های معده ـ سردرد ـ درد دندان ـ سلامت روان ـ بیمارهای‌ کشنده ـ بهار و بیماری ـ بیماری سرماخوردگی ـ برخی از علت‌های مرگ حیوانات ـ ابزار جراحی ـ درباره استخوان و عضلات ـ درباره سموم و زهرها ـ درباره آلودگی‌های غذا ـ دسته‌بندی بیماری‌ها ـ درباره طبیعت پزشکان ـ پزشکی سلطنتی…
 شیمی: شیمی تجربی ـ ضدیت با خرافات در علم شیمی ـ دسته‌بندی مواد ـ دسته‌بندی مواد معدنی ـ تکنیک‌های علم شیمی ـ ابزارها  و ظروف شیمیایی ـ ابزار و روش‌های ذوب فلزات ـ ابزار و روش‌های تقطیر برای بدست آوردن الکل ـ تولید اسیدها مانند اسیدسولفوریک ـ رنگ کردن مواد ـ چگالی مواد ـ اتمیسم رازی ـ تولید ترکیبات گوناگون شیمیایی با استفاده از عناصر و مواد شیمیایی؛ مانند جیوه، نقره، طلا، روی، منیزیم، سدیم، کلسیم، مس، گوگرد، آمونیاک، اکسیدروی، سولفید آرسنیک، نمک‌های دریایی، آهک، تالک، گچ…
 فلسفه و اخلاق: رازی بر پایه دانش آن زمان، آرا و اندیشه‌های فیلسوفان (ارسطو و دیگران) را نقد و نظرهای خود را بیان می‌کرد: بر پایه علم پزشکی، لذت یا شادی را احساسی می‌دانست که چون در اثر از میان رفتن درد و رنج در انسان، پدید می‌آید، و چون پدید آمده، پس نمی‌تواند 'قدیم' باشد و بدین‌گونه به نظریۀ فلسفیِ 'قدیم بودن لذت'، باور نداشت ــ به هستی و جهان از دریچه‌ای تجربی می‌نگریست و بدین‌گونه در بحث قدیم و یا مُحدَث بودن آن به  نظریۀ 'پنج قدیم'  گرایش داشت: پروردگار، نفس کلی، ماده نخستین یا هَیُولَى، زمان مطلق، مکان مطلق'، ولی در این باب، نقطه تاریکی وجود دارد. (کتاب  فی المده فی الزمان و فی الخلاء و الملاء و هی المکان) ــ در موضوع اخلاق نیز بر این باور بود که انسان باید همانند آفریدگار خویش، رحمان و رحیم و عادل باشد و زندگی را بر پایه خرد و تدبیر پیش برد و به منافع همگان توجه کند (مگر ستمگران)، و از اینروست که برخی، وی را پیرو نظریه فلسفی 'تشبه خداوند'  پنداشته‌اند، در صورتیکه به نظر، گفته وی در حیطه اخلاق باشد...
 حوزه‌های دیگر:  در گیاه‌شناختی، زمین‌شناختی، هواشناختی، ریاضیات و نجوم، ماهیت نور، إلهیات و متافیزیک، و کوتاه‌نویسی نیز نوشته‌هایی را به او نسبت می‌دهند [نیازمند پژوهش]



نظرها() 

دنبالک‌ها: واژه‌نامه ۳